ایمنی بهداشت محیط زیست hse
ساعت ۱:٢٦ ‎ق.ظ روز ۱۳۸٧/۱٢/۱٢   کلمات کلیدی: عزت الله فریدنیا ،hse

عنوان مقاله : مهندسی HSE

 

فراخوان مقاله: اولین همایش ملی ایمنی ، سلامت و محیط زیست ، وزارت کار و امور اجتماعی

 

 

 

در این مقاله طرحی به عنوان مهندسی HSE‌ جهت کاربردی کردن بحث ایمنی در کشور مطرح گردیده

مقدمه و تعریف HSE

H :Health ( بهداشت کار ) وS : Safety (ایمنی کار ) وE : Environment ( محیط زیست )

بهداشت و ایمنی از سال 1885 با هم مطرح شده اند و هر جا که ایمنی مطرح شده است سخن از بهداشت و محیط نیز به میان آمده است. مباحث ایمنی بعد از انقلاب صنعتی به دلایل افزایش آمار مرگ کارگران مطرح گردید. مسائل محیط زیست نیز بعد از انقلاب صنعتی به وجود امد و به شکل حادی مطرح گردید. همچنین به دلیل شرایط و سنگینی کار درمعادن زغال سنگ و افزایش بیماری های ناشی از کار در میان کارگران بحث بهداشت نیز مطرح گردیدو در گام بعدی ارتباط بین بیماری و وقوع حادثه کشف گردید.یعنی پی بردند که وقتی کارگری بیمار شود حادثه می آفرینند یا اینکه دچار حادثه می شود . با افزایش بیماری ها نیز افزایش می یابد و اینها به گونه ای به یکدیگر متصل هستند. به جهت اهمیت این موضوع می بینیم که در قانون کار آمریکا که در سال 1970 تصویب شده است بخشی تحت عنوان ((رایت تونو)) گنجانده شده است که بر حق کارکنان و کارگران نسبت به شناخت خطرات و مشکلات محیط کارشان تصریح دارد. این مساله یکی از حقوق کارکنان است و باید توسط کارفرمایان به آگاهی آنان برسد تا بدانند در چه محیطی کار کنند و در این صورت موضوع تعهد که از الزامات HSE است در او ایجاد می شود و می تواند به عنوان یک همکار و همراه به شما کمک کند. که بنده از این قانون به عنوان ارگونومی HSE یاد می برم . لذا به طور کلی می توان گفت که واژه ایمنی مترادف با امنیت می باشد به عبارتی امنیت هر موسسه و محیط کاری و حتی هر کشوری ، در گرو ایمنی و رعایت مسائل و تکنیک های کاربردی و عملی مربوط به آن می باشد. لذا اگر بخواهیم محیط امنی در محل کار خود و حتی در کشور خود بوجود بیاوریم و نیروی انسانی در آن احساس امنیت کند و تجهیزات ، ساختمانها ، و امکانات به بهترین شکل مورد استفاده قرار بگیرند باید محیط ما ایمن باشد . بنابراین در تعریف HSE به طور کلی تر می توان ابعاد زیر را عنوان کرد:  فنی و پزشکی -  فرهنگی و اجتماعی -  رفتاری و روانی

 

ضرورت درک و حضور HSE در جامعه

آمار موجود در سایت ILO بیانگر آن است که سالانه حدود 1/7 میلیون نفر دچار حادثه منجر به فوت می شوند. همچنین در 268 میلیون حادثه، افراد پس از 3 روز بستری فوت می شوند و تلفات بیماری نیز 160 میلیون نفر در سال اعلام شده است. مقوله ایمنی یکی از گرفتاری های بشر امروزی است چرا که در مقیاس جهانی هر شش ثانیه یک حادثه در محیط های کاری رخ می دهد

در ایران بعد از ایست قلبی حوادث رانندگی بالاترین آمار مرگ ومیر را باعث می شود با این آمار وضعیت مباحث ایمنی بسیار اهمیت دارد.آمار حوادث رانندگی در کشور ما طبق اعلام گذشته روزنامه همشهری هر 20 دقیقه یک حادثه منجر به فوت در جاده های بوده است. از نظر آمار حوادث منجر به فوت کشور ما در جهان رتبه ی اول را دارد . همچنین در آن گزارش خسارات جاده ای رقمی بالغ بر 780 میلیارد تومان در سال اعلام شده است.مباحث مذکور جملگی آمارهای دردناک و ناراحت کننده ای می باشد و ما فقط بدنبال آن هستیم که بر روی کاغذ و بروکراسی بازیهایمان این آمار را کاهش دهیم بدون آنکه توجه ای به مقولة آموزش و فرهنگ مربوط به آن را داشته باشیم و فقط با شعارهای خود در هوا تفریح می کنیم.

در مدرسه تشکیلاتی تحت عنوان ((بهداشت مدرسه ای)) مراقب سلامتی دانش آموزان می باشد و به محض خروج از مدرسه تشکیلات دیگری با عنوان ((بهداشت محیط)) از آنها مراقبت می کند. بنابراین در محیط کار نیز باید تشکیلاتی این عمل را انجام دهد و این همان درک حضور HSE در جامعه را می طلبد.

مدیران و کارکنانی که در مباحث ایمنی فعال هستند باید مهارت های HSE را فرا گیرند. برخی از این مهارت ها و توانمندی ها می تواند این موضوعات باشد : - توانایی تشخیص عوامل زیان آور فیزیکی -  عوامل آلودگی محیط کار - عوامل ناشی از کار - عوامل بهداشتی و فیزیکی کارگران - دستورالعمل های ارگونومیکی (مهندس انسانی) - کمک های اولیه - پیشگیری از حوادث کاری - خدمات بهداشتی .

لذا با بحث مهارتهای ایمنی که در بالا عنوان شد و با اجرای  HSEدر قالب های مدیریتی استاندارد و اصولی باید نتایج زیر حاصل شود:

1-هزینه ها بسیار پایین بیاید

2-از بسیاری از حوادث پیشگیری بشود

3-از موضوعاتHSE  برای مباحث زمان بندی و. . . ممانعت ایجاد نمی کنند و به عنوان ابزاری اطمینان بخش در اختیار سیاستگذاران و برنامه ریزان قرار بگیرد.

به عبارت جامع و علمی تر باید گفت و درک کرد که اگر ما در زمینه تولید و نگهداری ویزگی های HSE شناخت نداشته باشیم هنگام پرداختن به این پدیده هزینه هایمان بالا می رود و موانعی برای محصولات و اجرای پروژه ها در کشور ایجاد می شود. و جالب این که عقل سلیم این موضوع را می پذیرد و سرش را به نشان تائید تاحد کوبیدن به زمین نشانه میگیرد ولی نمی دانم چرا حضور ایمنی و حفظ جان آدمی را درک نمی کند وگرنه همه بر حضور آن صحه دارند ولی در درک آن مشکل .

بنابراین ضرورت درک حضور HSE در جامعه و محیط کار، نشان از درک بالای فرهنگی آن جامعه است . جامعه ای که ریسک را حذف کند در حقیقت صورت مساله را پاک می کند مسا له ای که به اساسی ترین موضوع جان آدمی مربوط می باشد که باید تاسف خورد بر آنانی که با صورت مساله تفریح می کنند و با آمارهای موجود بر روی کاغذ های خود بازی می کنند. وجود HSE‌ لازمه ایمنی و جان آدمی در محیط کار برای هر جامعه و جزو وظایف آن کشور می باشد .

 

دلایل ضعف HSE

در کشورهایی که ایدئولوژی دارند بخش های فرهنگی و اجتماعی بر دیگر بخش ها و جنبه های  HSE برتری دارند. در اسلام خود کنترلی اهمیت زیادی دارد . انسان در جوامع اسلامی یک موجود خود کنترل است.به طور مثال در رعایت اصول و فروع دین نظیر اعتقاد به معاد نماز و زکات کسی انسان را کنترل نمی کند بلکه این خود انسان است که خودش را کنترل می کند.

بررسی های انجام شده نشان میدهدکه ریشه حدود 86 درصد از مشکلات ایمنی بهداشت ومحیط زیست مسایل فرهنگی است. تنها راه ارتقای سیستم فرهنگی در هر موضوعی آموزش است.یکی از اسم های اعظم خداوند ((رب)) یعنی آموزش دهنده می باشد. هدف رسالت و امامت آموزش است. بحث آموزش به اندازه ای اهمیت دارد که سفارش کرده اند کسانی که 15 سال سابقه کاری دارند باید 3/64 درصد مدت کار خود را با آموزش سپری کنند تا بتوانند در همه زمینه ها به روز باشند.ایجاد فرهنگ مهم ترین نتیجه آموزش است.فرهنگ درمعنای عام باور و اعتقاد است. به طور مثال در باور عام کشور های اروپایی کاغذ یک پدیده مقدس و با ارزش است لذا هیچوقت کاغذ را در زباله دان نمی ریزند. برای ما ایرانی ها نان و برنج تقدس دارد و هیچ وقت آن را در داخل زباله نمی ریزیم. یعنی اگر فرهنگ ایجاد شود در واقع کنترل هم ایجاد می شود.همه ما به خوبی می دانیم که هیچ نخبه ای بدون سرمایه گذاری در زمینه های آموزشی تربیت نخواهد شد. آموزش جایگاه والایی در دانش پژوهی و نخبه پروری دارد.

به طور متوسط به ازای هر حادثه 10 تا 12 میلیون تومان هزینه به کشور تحمیل می شود . هر تخت بیمارستان 40 تا 45 میلیون تومان هزینه دارد. هر سال در دنیا 270 میلیون حادثه رخ می دهد این حوادث حدود 2 میلیون نفر کشته به جای می گذارد. بر اساس گزارش پنتاگون تلفات ناشی از جنگ ها و تمام مشکلات بعدی آن هیچ وقت بیش از 500 هزار نفر نیست. فناوری و صنعت نیز صدمه هایی به ما وارد می کند که درمان اصلی و بهترین راه پیشگیری از آنها آموزش است.انسان که موتور محرکه اقتصاد هر کشور است فقط در صورتی که ایمن باشد و احساس ایمنی کند می تواند این اقتصاد را اداره کند و آموزش تنها راه حفظ و نگهداری ایمنی و سلامت انسان است. لذا کیفیت برنامه های آموزشی بسیار مهم میباشد زیرا اگر اقدامات عملی یا آموزشی سازمان یافته نباشد و بر اساس اهداف و منظور های تعریف شده انجام نگیرد نه تنها اثر بخش نخواهند بود بلکه ممکن است خطراتی را هم به وجود بیاورند. پس ما باید با استفاده از نظرات آنان و حضور افراد کارآمد در جلسات به طور عملی آنها را به سمت استانداردها سوق دهیم و از تجربیات و یافته های عملی و آموزشی آنها استفاده کنیم.

در کارهای عمرانی اغلب کسانی که دچار حادثه می شوند که، خودشان کوچکترین نقشی در ایجاد حادثه ندارند و یا نقش آنها بسیار اندک است. تا مدتی قبل در ایران فقط دو نوع آسفالت وجود داشت بد نیست که بدانید در آلمان 60 نوع استاندارد مختلف در زمینه آسفالت راه ها وجود دارد که در موارد و حالت های مختلف با هم تفاوت دارند و در راه سازی از آنها استفاده می شود و اینها نشان از شناخت فرهنگ متناسب و متقابل با آموزش در بحث  ایمنی در جاده های آن کشور می باشد.

لذا می بینیم که بحث HSE می تواند چقدرریز شود و به تمامی نکاتی که وابسته به امنیت آن محیط باشد مورد بررسی قرار گیرد . به طور کلی می توان از عوامل زیر در مخاطره انداختن سلامتی افراد در محیط های کار نام برد :

1-حوادث ناشی از کار

بر اساس اعلام سازمان بین المللی کار در هر سال 250 میلیون حادثه ناشی از کار اتفاق می افتد و در صورت تبدیل این تعداد حادثه به روز ساعت دقیقه و ثانیه باید بگوییم که در هر ثانیه 8 حادثه در جهان رخ می دهد و اگر قربانی هر حادثه را فقط یک نفر در نظر بگیریم مفهوم آن، این است که در هر ثانیه دست کم سلامتی هشت نفر به خطر می افتد. همه می دانیم که در بسیاری از موارد ممکن است یک مورد حادثه رخ دهد ولی تلفات آن بیش از یک نفر باشد. ضمن اینکه آمار ذکر شده آمار حوادث ثبت شده در سازمان های ذی صلاح است در حالی که حوادث زیادی رخ می دهد که هیچ مرجعی آنها را ثبت نمی کند.

2- بیماری های ناشی از کار

بیماری های ناشی از کار بیماری هایی هستند که انسان به خاطر شغلش به آنها مبتلا می شود. این بیماری ها دو گونه هستند:

الف) بیشتر این بیماری ها درمان ناپذیر هستند. یعنی اگر کارگری دچار آن بشود برای مداوای آن کاری از دست پزشکان بر نمی اید.

ب) بیماری هایی که قابل پیشگیری هستند.

اگر واحد های ایمنی سازمان ها وظیفه خود را به خوبی و دقیق انجام دهند و مسایل ایمنی و بهداشت را جدی بگیرند و مدیریت سازمان هم با ایجاد بستر های مناسب آنها را یاری کند و کارگران نیز در این مسایل همکاری لازم را به عمل آورند می توانیم از سرایت بیماری های شغلی پیشگیری کنیم نهایتا اینکه بعضی از مشاغل به دلیل ماهیت شان ما را تحت تاثیر شرایط خاصی قرار می دهند و بیمارمان می کنند.

بنابراین از اساسی ترین دلایل ضعف HSE در جوامع امروزی مخصوصا در کشور خودمان ، باید  در دو مقوله ، جستجو و آنها را حل کرد ، نداشتن فرهنگ و آموزش HSE.

 

بررسی راهکار در جهت ضعف HSE

برای اینکه یک راننده بی احتیاطی نکند فرآیند هایی از قبیل احراز صلاحیت، گزینش، آموزش، نظارت روزانه،سرپرست، بازرسی ها، ممیزی، ایمنی و ارزیابی ریسک را پیش بینی کرده اند . حال برای بحث ایمنی در کار چه طور ؟ آیا پیش بینی هایی شده است؟ استدلال خداوند برای این موضوع این است که کسی را که از خود لیاقت نشان نمی دهد چرا کار بزرگتری در اختیار او بگذاریم. لذا باید از جایی شروع کرد نه آن که فقط تئوری پرداز حرفه ای شویم . برمبنای، این اصول، اینجانب طرحی در جهت راهکار ضعف HSE که اساس ضعف آن بر دو اصل فرهنگ و آموزش مطرح می باشد را به خدمت شما عنوان می کنم . این طرح را بر مبنای استنادها و بررسیهای فراوان و مهمتر آنکه حضور شخصی،  بر اساس مشاهدات ضعف هایی که اینجانب در مدت مسئولیت HSE در کارگاه خط انتقال گاز "48 همدان – بیجار - موسسه اروندان قرارگاه سازندگی خاتم الانبیاء (ص) و حضور در حوادث های کوچک و بزرگ و فراملی و تجربیات امدادونجات به مدت 8 سال در جمعیت هلال احمرداشته ام ، این ضعف ها را به خوبی لمس و درک کرده ، و طرح مربوطه را عنوان می کنم که ان شاء الله با بررسی کردن آن توسط شما کارشناسان ، و نگاهی هر چند مثبت به آن ، بتوانیم گامی در جهت ضعف HSE در میهن عزیزمان و مهمتر از آن حفظ جان هموطنانمان بر داریم .

لطفا در صورت استفاده مقاله منبع آن ذکر گردد